Lễ đâm trâu của người Bana - nghi lễ gắn bó cộng đồng

Lễ đâm trâu của người Bana là một lễ hội nhằm mục đích tế thần linh, những người đã có công chủ trì thành lập buôn làng, ăn mừng chiến thắng, ăn mừng mùa màng bội thu hay ăn mừng các sự kiện quan trọng khác.

Lễ đâm trâu của ngươi Bana là một trong những lễ hội truyền thống của các dân tộc Tây Nguyên ở Việt Nam, thường được tổ chức vào trung tuần tháng Chạp cho đến tháng 3 âm lịch.

Lễ hội diễn ra khi mùa màng đã thu hoạch xong, thóc đầy bồ, các gia đình và vật nuôi phụ vụ sản xuất được nghĩ ngơi. Lễ hội diễn cầu mong thần linh phù hộ cho buôn làng được khỏe mạnh, ấm no, mùa màng bội thu. Ở mỗi dân tộc tại Tây Nguyên sẽ có những nghi thức khác nhau tùy theo mục đích, hoàn cảnh cụ thế.

Nghi lễ đâm trâu của người Bana sẽ diễn ra trên một không gian hay một khoảng đất trống rộng và có vị trí gần những ngôi nhà chung của buôn làng như nhà dài, nhà rông,… Tại giữ khoảng đất trống này sẽ dựng một cây cột (người Ba Na gọi cây cột này là gưng sakapô) cao bằng gỗ hoặc tre. Ngọn cột được trang trí bởi hoa lá rừng, cờ, phướn và các lục lạc bằng trẻ được gọi là cù nan. Trên đỉnh cột là hình một con chim phượng hoàng làm bằng gỗ, chạm trỗ hoa văn tỉ mỉ được gắn chặt tại với đỉnh cây cột.

Đầu tiên, người chủ trì lễ hội đâm trâu đọc sẽ tiến hành khấn cầu xin hay tạ ơn thần linh và mời thần linh xuống ăn thịt trâu, uống rượu cần. Sau khi người chủ trì khấn xong thì các đội cồng chiêng bắt đầu diễn tấu thành hàng đi quanh cột. Tiếp đó, tất cả người dân trong làng sẽ ca múa, đấu võ, kể khan và ăn uống suốt đêm và đến sáng hôm sau nghi lễ đâm trâu mới bắt đầu.

Sáng ngay hôm sau, sau khi dứt hồi nhạc và các nghi thức cúng bái, người chủ tế là ông riu yàng sẽ cầm cây giáo hình mũi mác đến gần con trâu và bất thình lình đâm một nhát tượng trưng vào đùi trước con trâu rồi quay về chỗ ngồi. Cùng với nghi lễ đâm trâu là tiếng cồng chiêng vang vọng suốt một quá trình diễn ra nghi lễ. Sau khi chủ tế đâm tượng trưng, một đội hành quyết gồm 4 chàng trai bước vào quảng trường. Trong 4 người này, sẽ có hai người cầm mã tấu đứng yên một chỗ và hai người cầm lao nhọn, vừa nhún nhảy kết hợp thật nhịp nhàng với âm điệu rụp thì thụp rụp kala rụp của tiếng cồng chiêng. Đúng vào âm vang của kala rụp mạnh nhất, khi những bàn tay của các chàng trai đấm vào vú chiêng và khi bàn tay của các cô gái trong đội múa xòe ra thì ngọn lao chí tử phóng tới đâm vào sườn trâu, chỗ dưới vai bên trái.

Khi trâu chết cũng là lúc nghi lễ đâm trâu của người Bana đi đến hồi kết. Lúc này, người dân làm thịt tổ chức ăn uống, và chia cho các hộ trong buôn làng và làm lễ khóc tiễn đưa trâu đến với thần linh.